Dita boterore e Bebeve Premature: Cfare duhet te dime?

Ushqyerja e foshnjës së lindur para kohe, çfarë të bëni?
Ushqimi i këtyre foshnjave është thelbësor për shëndetin e tyre afatgjatë. Në fakt, efekti pozitiv i rritjes adekuate gjatë vitit të parë të jetës nuk përfundon në afat të shkurtër, por vazhdon edhe në vitet në vijim, deri në moshën madhore. Prandaj, del në pah rëndësia e personalizimit të regjimit ushqimor, duke i kushtuar vëmendje monitorimit të gjendjes ushqyese dhe përdorimit të matjeve antropometrike (pesha, gjatësia, perimetri i kokës) dhe vlerësimi i përbërjes së trupit. Menaxhimi i duhur i ushqyerjes kontribuon në uljen e vdekshmërisë dhe në parandalimin dhe trajtimin e sëmundjeve që shpesh shoqërohen me gjendjen e prematuritetit, si dhe në nxitjen e rritjes. Për më tepër, administrimi i makro dhe mikronutrientëve të nevojshëm për zhvillimin e sistemit nervor qendror favorizon zhvillimin e mëvonshëm neuro-evolucionar, duke kufizuar rrezikun e zhvillimit të aftësive të kufizuara të mëdha. Në fakt, megjithë përparimin e konsiderueshëm të arritur në fushën e neonatologjisë, vonesa e rritjes pas lindjes tek të porsalindurit e parakohshëm paraqet ende një problem të rëndësishëm sot, veçanërisht i shpeshtë tek të porsalindurit që peshojnë më pak se 1500 gram. 


Ushqimi i parë i foshnjës premature, në spital 
Në ditët e para të jetës, foshnja premature ushqehet në mënyrë parenterale (pra intravenoze) dhe kjo të paktën derisa të bëhet e mundur fillimi i ushqyerjes enterale (me tub). Në ditët e para të jetës, sekuenca dhe koha e fazave të maturimit që karakterizojnë zhvillimin e funksioneve gastrointestinale tek foshnjat premature kufizojnë rritjen e ushqyerjes enterale: pesha neonatale dhe mosha gestacionale kushtëzojnë si zhvillimin tretës-absorbues ashtu edhe maturimin e lëvizshmërisë së traktit gastrointestinal. Për më tepër, tek foshnjat premature – para javës 32-33 të shtatzënisë – thithja nuk është efektive, siç është edhe koordinimi i gëlltitjes.

Qumështi i gjirit, zgjedhja e parë tek foshnjat e lindura para kohe
Qumështi i gjirit është ushqimi i parë i zgjedhur për foshnjat premature: qumështi i gjirit sjell përfitime të rëndësishme për të voglin në nivel gastrointestinal, imunologjik, ushqimor dhe madje edhe njohës. Në veçanti, në foshnjat premature të ushqyera me qumësht gjiri, studimet kanë treguar një tolerancë më të mirë ushqimore dhe një rrezik më të ulët të zhvillimit të infeksioneve si gjatë qëndrimit në spital ashtu edhe pas daljes (incidencë dukshëm më e ulët e rihospitalizimit të foshnjës për infeksione të frymëmarrjes). Qumështi i gjirit të një gruaje që ka lindur para kohe është i ndryshëm për nga përbërja nga ai i një gruaje që ka lindur në afat të plotë. Përmbajtja e tij e proteinave është më e lartë në javët e para të laktacionit dhe zvogëlohet gradualisht në javët në vijim, derisa të arrijë vlera të ngjashme me qumështin e një gruaje që ka lindur në terma të plotë.

Qumësht gjiri i dhuruar, një burim i çmuar 

Kur qumështi i freskët i gjirit nuk është i disponueshëm, zgjedhja e dytë është qumështi i gjirit nga donatorët, i cili është me të vërtetë një burim shumë i vlefshëm. Përbërja e tij është përgjithësisht "më e varfër" se qumështi i freskët, për shkak të fazave të përpunimit (transport, ruajtje) të cilat përfshijnë një reduktim të komponentit qelizor, faktorëve imunomodulues dhe përmbajtjes së lëndëve ushqyese. 


Nga ushqimi enteral tek ai oral 
Sapo i porsalinduri të jetë në gjendje të koordinojë thithjen, gëlltitjen dhe frymëmarrjen, është e mundur që gradualisht të kalohet nga ushqimi enteral në atë oral. Kjo kompetencë zakonisht fillon nga java e 34-të e moshës pas konceptimit.

Ushqyerja e foshnjës së lindur para kohe PAS daljes nga spitali
Qëllimet e të ushqyerit
Procesi ushqimor i nisur gjatë shtrimit në spital të foshnjës së lindur para kohe vazhdon edhe pas daljes dhe mbërritjes së tij në shtëpi. Kërkesat e tij ushqyese janë të veçanta dhe të ndryshme nga ato të të porsalindurit të shëndetshëm me afat të plotë. Ushqyerja, rritja dhe shëndeti, edhe përsa i përket zhvillimit afatgjatë neuro-evolucionar, janë të lidhura ngushtë, prandaj është e rëndësishme që ushqyerja e foshnjave të lindura para kohe të vendoset në mënyrë të personalizuar, të ndiqet me kujdes me kalimin e kohës dhe të modifikohet menjëherë në rast e ngadalësimit të rritjes dhe/ose problemeve specifike ushqyese. Objektivi ushqimor te foshnjat e lindura para kohe është rikuperimi nga çdo vonesë e rritjes e krijuar gjatë qëndrimit të tyre në spital, për të parandaluar dhe/ose plotësuar çdo mangësi ushqyese dhe për të nxitur normalizimin e përbërjes së trupit, duke favorizuar masën muskulare trupore. Disa faktorë rreziku kërkojnë vëmendje dhe monitorim më të madh për shkak të probabilitetit më të madh që i porsalinduri të jetë në gjendje të shërohet: mashkull, peshë e ulët në lindje, mosha e ulët gestacionale (e hershme e parakohshme), prania e patologjive shoqëruese, si bronkodisplazia dhe/ose lezionet e trurit.

Akomodimi 
Qumështi i gjirit është ushqimi i zgjedhjes së parë edhe pas daljes nga spitali; në rast të disponueshmërisë së reduktuar ose mungesës së qumështit të gjirit, rekomandohen formula specifike për foshnjat premature me proteina dhe energji (kalori) për të sapolindurit/foshnjat që kanë vonesë të rritjes pas lindjes. Përdorimi i formulave te caktuara, sipas një studimi të fundit, lejon një përfitim për sa i përket rritjes së peshës dhe gjatësisë dhe profilit metabolik, veçanërisht te fëmijët meshkuj. 


Monitorimi i moshës
 Mosha është një nga faktorët kryesorë që duhet marrë parasysh kur vlerësohet monitorimi i rritjes me kalimin e kohës. Tek fëmija i lindur para kohe, mosha që duhet marrë parasysh është mosha pas konceptimit deri në dy vjet jetë. Sidoqoftë, vlerësimi i rritjes duhet të marrë gjithmonë parasysh sfondin gjenetik individual, dhe për rrjedhojë edhe predispozitën individuale për t'u rritur. Tek fëmijët në rrezik për të zhvilluar mangësi specifike ushqyese është gjithashtu e nevojshme të monitorohen disa elemente, si azoti, ureja në gjak, ferritina, fosfataza alkaline, vitamina D. Rekomandohet gjithmonë plotësimi me hekur dhe vitaminë D.

Largimi nga gjiri 
Nuk ka rekomandime specifike për shkëputjen nga gjiri të të porsalindurit prematur, megjithatë sipas njohurive aktuale, koha më e përshtatshme për të filluar shkëputjen nga gjiri është ndërmjet muajit të 4-të dhe të 6-të të moshës së duhur. Data e fillimit varet nga disa faktorë: shkalla e prematuritetit, përshtatshmëria e kurbës së rritjes, vëmendje nëse deficiti i rritjes pas lindjes është rikuperuar apo jo niveli i aftësive neuro-zhvillimore të fituara. Për shembull, në rastin e një fëmije me rritje të pamjaftueshme ose me nevojën për të kufizuar vëllimin e qumështit të konsumuar, mund të këshillohet që të ndërpritet gjiri në mënyrë që të garantohet një konsum më i lartë i proteinave dhe energjisë. Përbërja ushqyese në makro dhe mikronutrientë duhet të personalizohet dhe t'i përgjigjet nevojave të çdo të porsalinduri të vogël; vetëm në këtë mënyrë është e mundur të kufizohet dhe, në disa raste, të parandalohet fillimi i deficitit të rritjes dhe të modulohet zhvillimi i përbërjes së trupit, duke nxitur zhvillimin kognitiv. Është thelbësore që fëmija i lindur para kohe të vazhdojë të ndiqet dhe monitorohet me kujdes edhe pas daljes nga spitali, në mënyrë që të jetë në gjendje të korrigjojë çdo mangësi ushqyese dhe të identifikojë ata që janë në rrezik më të madh për të mos rikuperuar nga rritja dhe/ose për të zhvilluar një profil të pafavorshëm metabolik në moshë madhore. A ju duket si një temë teorike? Epo, dijeni se rreth 12% e numrit total te lindjeve, jane lindje para javes 37-te te shtatzanise. Te mos harrojme se lindja para-kohe eshte nje risk i shtuar per semundshmerine e neonatit. 

Padyshim grate shtatzene duhet te kujdesen per stilin e tyre te jeteses, per regjimin ushqimor si edhe per te realizuar ne kohe takimet me mjekun obseteter-gjinekolog per te marre ne kohe masat e duhura.