Yndyrnat trans: cilat janë dhe pse janë të dëmshme?

Në ditët e sotme i kushtohet shumë vëmendje yndyrave dietike, por shpesh ka shumë thjeshtëzime për këtë temë: yndyrna të ngopura ose "të këqija", yndyrna të pangopura dhe të përcaktuara si kolesterol "i mirë" dhe "i keq", etj. Në përgjithësi, ne flasim shumë për ushqimet e yndyrshme, por shpesh pa e ditur se çfarë lloj yndyrash janë ato dhe nëse mund të dëmtojnë apo jo shëndetin tonë. Yndyrnat bimore mund të përmbajnë lipide të ngjashme me ato të ushqimeve me origjinë shtazore, si vaji i palmës ose kokosit, ndërsa të tjerat janë rezultat i përpunimit në industrinë ushqimore. Këto të fundit janë të ashtuquajturat yndyrna trans, të cilat mund t'i hamë edhe pa i blerë direkt duke konsumuar:

-produkte buke;

-ushqime të gatshme;

-ushqime të konservuara;

-ëmbëlsirat;

-akullore;

-yndyrat e gatimit si margarina etj.

Çfarë janë yndyrat dhe yndyrat trans?

Le të fillojmë me trans. Ato lindin nga një proces industrial i quajtur hidrogjenim, përmes të cilit yndyrat bimore me kosto të ulët (palma, kokosi, etj.) "zbërthehen dhe ribashkohen" kimikisht së bashku në formën e yndyrave trans. Ky proces mundëson marrjen e një yndyre më kompakte, më të lehtë, me një kohë më të gjatë ruajtjeje, të gjitha me kosto shumë të ulëta për industritë ushqimore.

Në vend të kësaj, yndyrnat e pranishme në mënyrë natyrale në ushqime mund të ndahen në: të saturuara, të monosaturuara, të polisaturuara, të cilat gjenden në mbretërinë bimore dhe shtazore.

Duke thjeshtuar:

 

-Të saturuarat përfaqësojnë pjesën më të madhe të yndyrave shtazore, që gjenden në mish, vezë, qumësht, por edhe në vajra bimore si vaji i palmës dhe kokosit;

-Të pasaturuarat janë kryesisht me origjinë bimore, në fakt i gjejmë te vaji i ullirit dhe i farave, nga frutat e thata si arrat; te bishtajoret, por edhe te algat etj.;

-Yndyrnat e pangopura gjenden me bollëk te peshqit, por midhjet (midhjet), molusqet dhe cefalopodët në përgjithësi (sepija, kallamari etj.) përmbajnë kryesisht yndyrna të ngopura.

Megjithatë, midis yndyrave me origjinë shtazore është e nevojshme të bëhet dallimi midis atyre të ngopura të qumështit dhe atyre me origjinë shtazore në përgjithësi. Yndyrnat e ngopura dhe të pangopura të qumështit janë të ndryshme sepse merren nga lopa, prandaj shfaqen si qeliza gjaku të veshura me lipoproteina që kanë një bioaktivitet të ndryshëm. Për këtë arsye është e besueshme të mendohet se ato nuk janë të ngarkuara nga rreziku tipik kardiovaskular në vend të yndyrave të ngopura të ushqimeve të tjera me origjinë shtazore, si dhe atyre bimore si vaji i palmës dhe yndyrat trans.

 

Pse yndyrnat trans janë të rrezikshme?

 

Zbulimi i kohëve të fundit në media për yndyrnat trans është kryesisht për shkak të implikimeve negative për shëndetin tonë që sjell konsumimi i tepërt i tyre. Në fakt, këto acide yndyrore shkaktojnë rritje të kolesterolit "të keq" (lipoproteinat LDL), shoqëruar me ulje të kolesterolit "të mirë" (lipoproteinat HDL). Një dietë e pasur me yndyrna trans rrit rrezikun e zhvillimit të sëmundjeve të rënda kardiovaskulare si ateroskleroza, tromboza, goditjet në tru, etj. Duket gjithashtu se acidet yndyrore trans kanë një veprim pro-inflamator, domethënë favorizojnë fillimin e inflamacionit dhe prodhojnë një ndryshim të funksionit normal të endotelit, indit që mbulon pjesën e brendshme të enëve të gjakut dhe enëve limfatike, siç është raportuar në një studim të madh (Studimi i Shëndetit të Infermierëve).

Udhëzimet e OBSH-së rekomandojnë kufizimin e kalorive të marra nga yndyrat trans, të cilat duhet të përfaqësojnë një maksimum prej 1% të kalorive të futura në dietë dhe theksojnë se si një dietë e pasur me këtë lloj yndyre rrit rrezikun e sëmundjeve të zemrës. Ju mund të konsultoheni me mjeken nutricioniste pranë klinikës FitHealth dhe të merrni një regjim ushqimor që përmban yndyrna të shëndetshme. OBSH ka llogaritur se çdo vit në botë vdesin mbi gjysmë milioni njerëz nga sëmundjet e zemrës, prandaj u ka bërë thirrje të gjitha shteteve të botës që të ndërmarrin hapa për të ndaluar përdorimin e yndyrave trans.

Si të dalloni një ushqim me yndyrna trans?

Për të qenë në përputhje me rregulloret e BE-së, prania e yndyrave të hidrogjenizuara ose pjesërisht të hidrogjenizuara duhet të tregohet në etiketat e preparateve artizanale ose industriale. Ndoshta, midis dy treguesve, mund të mendojmë të preferojmë atë të hidrogjenizuar pjesërisht, gjë që ju bën të perceptoni më pak yndyrë trans, por në realitet nuk është kështu. Në fakt, hidrogjenizimi i pjesshëm prodhon më shumë yndyrna trans sesa "normale". Disa kompani ushqimore shkruajnë spontanisht në paketimin e produkteve të tyre se ato nuk përmbajnë yndyrna të hidrogjenizuara, por kjo nuk do të thotë se ato produkte janë promovues të shëndetit. FDA (Food and Drug Administration) dhe Komisioni Evropian kanë vendosur kufizime në përdorimin e yndyrave të hidrogjenizuara, por konsumatori i kujdesshëm duhet të lexojë etiketën dhe të kontrollojë të gjithë përbërësit përpara se të vendosë nëse produkti është i përshtatshëm për shëndetin e tij apo jo. Shumë kompani (ushqime të shpejta dhe ushqime industriale) kanë ndjekur tashmë rekomandimet e propozuara nga OBSH dhe shpesh deklarojnë se produktet e tyre nuk përmbajnë yndyrna të hidrogjenizuara ose trans.